در نتيجه تعريف واجب غيرى بر اين واجبات نفسيه منطبق خواهد بود . چون با اين بيان ، واجبات نفسيه واجباتى مىشوند كه انگيزه از امر به آنها توصل به واجب ديگر ( فوايد و مصالح ) است . پس با اين جواب ، اشكال دفع نشد . قوله : « فالاولى . . . » . جواب دوم از اشكال : مقدمه : واجب بر دو نوع است . 1 ) واجب نفسى : ملاك و علت وجوب واجب نفسى ، انطباق عنوان ذاتى بر آن واجب است ( يك عنوانى كه حسن ذاتى دارد بر آن منطبق مىباشد ) « 1 » . به بيان ديگر ملاك وجوب واجب نفسى ، حسن ذاتى اوست . « 2 » اعم از آنكه واجب نفسى ، مقدمه براى واجب ديگر ( فوايد و مصالح ) باشد يا نباشد . 2 ) واجب غيرى : ملاك و علت وجوب واجب غيرى ، مقدميت اوست ، اعم از آنكه واجب غيرى ، حسن ذاتى داشته باشد ( مثل طهارات ثلاث ) يا خير . پس گاهى در يك واجب نفسى هم ملاك وجوب نفسى وجود دارد و هم ملاك وجوب غيرى . مثل صلوة كه هم حسن ذاتى دارد و هم مقدمه براى فوايد و مصالح است ولى وجوب آن از طرف شارع ، بخاطر حسن ذاتى اوست و ملاك وجوب غيرى دخلى در وجوب او ندارد . و همچنين گاهى در يك واجب غيرى هم ملاك وجوب غيرى وجود دارد و هم ملاك وجوب نفسى . مثل طهارات ثلاث كه هم مقدميّت براى واجب دارند و هم حسن ذاتى دارند ولى وجوب آن از طرف شارع ، بخاطر مقدميت است و ملاك وجوب نفسى دخلى در وجوب آن ندارد . نتيجه : ملاك وجوب واجب نفسى ، حسن ذاتى و ملاك وجوب واجب غيرى ، مقدميّت است . با حفظ اين مقدمه ، جواب اشكال اين است كه در واجبات نفسيه هم ملاك وجوب نفسى وجود دارد ( حسن ذاتى ) و هم ملاك وجوب غيرى ( مقدميّت براى

--> ( 1 ) - ر ك : فوايد الاصول محقق نائينى ، ج 1 ، ص 220 . ( 2 ) - ر ك : نهاية الاصول ، ج 1 ، ص 169 .